اثر بخشی

چیست ؟

      تدوین از : احمد عباسپور   yadgiri.blogfa.com

 در  پاییز سال 1384    تحقیقی انجام دادم  با عنوان بررسی میزان اثر بخشی برنامه تابستانی رادیو پارک  با نظارت جناب اقای دکتر نوغانی  به سفارش سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری مشهد مقدس  که نتایج آن در 152 صفحه  تدوین گردید .  در بحث اثر بخشی  خلاصه ای  تدوین نمودم تا مدارس و مراکزی که به دنبال اثر بخشی برنامه های خود هستند از ان استفاده نمایند .

 

تلاش براي اثر بخشي وجه اشتراك اصلي همه ي برنامه هاي اجرايي است به گونه اي كه اكثر تحقيقات انجام شده در حوزه ي سازمان و مديريت .آگاهانه يا نا آگاهانه مستقيم و يا غير مستقيم به آن پرداخته اند . ( هال ، ريچارد ، 1376)

واقعيت آن است كه سازمان با فشارهاي گوناگون با عوامل متعدد و محدود كننده هدفهاي متناقضي رو برو بوده است كه  به ناچار بايد به همه ي آنها به نحو مطلوب و متناسبي پاسخ گويد . همچنين ملزم است چارچوب هاي زماني متفاوتي را در نظر آورد . و با  عوامل داخلي و خارجي گسترده و غالبا متنوعي در ارتباط باشد . از اينرو پديده اثر بخشي مفهوم گسترده اي به خود مي گيرد و داراري ابعاد گوناگوني مي شود .

كارآمدي و اثر بخش

لفظ كار آيي و كار آمدي را معادل آورده اند .همچنان كه واژه ي اثر بخشي effectivenss   را با ثمر بخشي يكي دانسته اند . اگرچه بين اين دو تفاوت قايل شدند و لي مطالعاتي كه روي اثربخش و كارايي انجام شده است نشان مي دهد كه مرز كاملا روشن و دقيقي بين دو اصطلاح فوق وجود ندارد.

مير كمالي به نقل از اتزيوني  etzioni   اثر بخشي را  تحقق اهداف كارايي را ميزان استفاده از منابع براي دستيابي به يك واحد از برونداد out put     تعريف مي كند ( سيد   محمد مير كمالي . 1375)

از جمله اولين كساني كه ميان مفهوم اثر بخش و كارايي تفاوت قايل شده “بارنارد “را مي توان نام برد .

او معتقد بود كه اثر بخشي سيستم گراست و مربوط به تحقق اهداف سازمان مي شود و كارايي فرد گراست و مربوط به احساس رضايت افراد از عضويت در سازمان مطبوعشان مي گردد. ( محمد حسن پرداختچي . 1375)

پيتر دراكر   peter f.drucker   يكي از صاحبنظران مشهور مديريت ، اثر بخشي را “كار درست انجام دادن” و كارايي را” كارها را درست انجام دادن “تعريف كرده است .

اثر بخشي يعني انجام كارهاي درست به  نحوي كه بطور دقيق متناسب با هدف باشد و كارايي يعني انجام درست كارها و توانايي به كارگيري حداقل منابع براي دست يابي به اهداف سازماني

كارايي يعني انجام دادن كارها به نحو شايسته يا مناسب و اثربخشي يعني انجام دادن كارهاي شايسته و مناسب ( حسن درويش . 1377)

اثر بخشي و كارايي مقوله گسترده اي است و به عوامل مختلف و متعدد درون سازماني و برون سازماني بستگي دارد . لذا تفكيك و مشخص كردن مرز بين كارايي واثر بخشي مشكل است .

با اين حال ما بين دو واژه تفاوت قايل هستيم و اثر بخشي انجام كارهاي درست يا نادرست انجام دادن است به نحوي كه به تحقق اهداف بيانجامد و كارايي انجام درست كارها يا كارهارا درست انجام دادن است . كارايي توانايي به كارگيري حداقل منابع و امكانات در جهت نيل به مقاصد ( اهداف ) است .( ديويد. پارتول . 1994)

ملاك هاي كارايي و اثر بخشي

تحقيقات زيادي در باره ملاكهاي كارايي و اثر بخشي وجود دارد كه براي هريك از برنامه هاي اجرايي مي توان برخي از اين ملاك ها را مورد توجه و مطالعه قرار داد . هرچه سازمان و مديريت و برنامه اجرايي بتواند به اهداف برسد اثر بخش است و اگر از منابع و امكانات كمتر استفاده كند كارآتر است و اگر در منابع صرفه جويي كند و به اهداف هم برسد . بهره ور است .

در ذيل با نگاهي به نظر صاحبنظران و تحقيقات انجام شده ملاك هاي اثر بخشي و كارايي آورده شده است .

1-    رسيدن به اهداف

2-    صرفه جويي در منابع

3-    توجه به كيفيت

4-    حداقل ضايعات

5-    كمترين غيبت و تاخير

6-    حداقل حوادث و اتفاقات

7-    رشد و ترقي

8-    ترك خدمت

9-    رضايت شغلي

10-انگيزش

11- روحيه

12- نظارت

13- هماهنگي

14- انعطاف پذيري

15- هدف گزيني

16- برنامه ريزي

17- مهارت هاي ارتباطي

18- دروني شدن اهداف

19- آمادگي

20- حداقل جابجايي و ترك خدمت

21- حداكثر توليد

22- رضايت مشتري

23- فقدان تنش

24-  ارتباط باز

25- حفظ و نگهداري كاركنان

26- انطباق پذيري

27- كنترل محيط

28- شفاف عمل كردت

29- آزادي عمل

30- وضوح اهداف

31- حذب منابع ( مالي و انساني )

32- جو سازماني

32- استفاده بهيته از زمان

33- تاكيد بركار گكروهي

34- مثبت نگري

35- بهره برداري از محيط

       36- ثبات

       37- مشاركت

      38- تاكيد بر آموزش

       39- اعتماد يه همكاران

       40- قانون محوري

       41- خدامحوري

      42- تاكيد برعمل

 

 ا لگويي براي اثر بخشي

اثر بخشي برنامه هاي اجرايي چند بعدي است . سر جيواني ( (sergiovanni و همكارانش ( 1992) با توجه به گستردگي اثر بخشي با مبنا قرار دادن حوزه هاي اصلي فعاليیت ، الگوي جامعي براي اثر بخشي ارايه كرده اند .

در يك سطح پايه اي،  سازمانهادرگير فعاليت هاي اساسي مشابهي هستند كه بيانگر الزامات بقا و رشد سيستم هاي مذكور هستند . اين فعاليت ها عبارتند از :

1-    دستيابي به اهداف سازماني

2-    حفظ الگوي فرهنگي

3-    حفظ يكپارچگي سيستم سازماني و انطباق با نيروهاي موجود در محيط بيروني

اثر بخشي و موفقيت هر برنامه مستلزم اعمال كاركردهاي مديريتي بر اين فعاليت هاست . يك كاركرد ممكن است شامل برنامه ريزي . سازماندهي . كنترل . هماهنگي . ارتباطات و … شود كه اين فعاليت ها را به سمت نتايج مورد نظر جهت مي دهد . در اينجا هر يك از فعاليت هاي اساسي را توضيح مي دهيم .

1- دستيابي به هدف

  دستيابي به هدف بيانگر مسئوليت هاي اداري است يعني تعريف اهداف . بسيج منابع  براي دستيابي به آنهاست . در اين حوزه به خاطر خاصيت مشاهده پذيري كه از ان برخوردار است . امكان تشخيص عدم اثر بخشي نتايج بسيار بيشتر از تشخيص كاستي ها در حوزه هاي ديگر است . از اين رو يك ملاك عمومي محسوب مي شود .

2- حفظ الگوي فرهنگي

حفظ الگوي فرهنگي به محافظت و پرورش سنت ها و هنچارهاي فرهنگي اجتماع مربوط مي شود . الگوهاي فرهنگي در قالب مقررات و ضوابط رسمي يا غير رسمي . انتظارات . هنجارها و مفروظات و باورهاي مقبول و مورد نظر را براي افراد مشخص مي كند .

3–يكپارچگي دروني

حوزه ي ديگر فعاليت هاي اساسي “حفظ يكپارچگي دروني” است . حفظ انسجام دروني مستلزم هماهنگي و اتحاد تيم هاي كاري در يك هويت واحد و ايجاد احساسي از هويت و وفاداري برنامه در ميان عوامل اجرايي و شركت كنندگان و فراهم آوردن احساسي از رضايت و خوب بودن بر آنهاست .

 

4- انطباق با محيط هاي بيروني

چهارمين حوزه ي فعاليت هاي اساسي نياز به انطباق با محيط هاي بيروني است . مي توان انتظار داشت برنامه هاي اجرايي در پاسخ به ويژگي هاي موقعيتي منحصر به فردشان بر الگوي متفاوتي از فعاليت هاي اساسي تاكيد ورزند اما فعاليت مذكور بايد تا اندازه اي پيش بيني و انجام شوند. در واقع تاكيد بيش از حد بر يك حوزه غالبا مي تواند حوزه هاي ديگر را به خطر اندازد .

جدول زير برخي معيارهاو تعاريف عملياتي آنها را بيان مي كند . اين معيارها هم نشان دهنده مفهوم و گستره اثر بخشي و راهنماي ارتقاي سطح آنها هستند و هم زمينه را براي ارزشيابي ميزان اثر بخشي برنامه فراهم مي آورند.

 

 

 

فهرست منابع

بختياري . ابوالفضل . وبژگي هاي مدير و مدرسه ي كارا و اثر بخش . فصلنامه تعليم و تربيت . شماره 32 زمستان 81

 پرداختچي . محمد حسن . نقش نظارت و راهنمايي آموزشي در بهبود كيفيت آموزش عمومي . فصلنامه تعليم و تربيت شماره 47 پاييز 1375

جان لاكت . مديريت اثر بخش . اثر بخش ترين مدير در كار خود باشيد . ترجمه سيد امين الله علوي . تهران . مركز آموزش مديريت دولتي .1372

درويش . حسن . روشهاي سنجش اثر بخشي در سازمانها و بنگاههاي اقتصادي . ماهنامه فرهنگ و تعاون  شماره 7 شهريور 1377

ميركمالي . سيد محمد . مشاركت در تصميم گيري در امور آموزشي و همبستگي آن با اثر بخشي و كارايي سازمانهاي آموزشي . فصلنامه تعليم و تربيت . شماره 47 پاييز 1375

هال . ريچارد اچ . سازمان . ترجمه پارسيان و اعرابي . دفتر پژوهشهاي فرهنگي . تهران . 1376

مجموعه مقالات شيوه هاي عملي ارتقاي بهره وري نيروي انساني . تهران . مركز آموزش مديريت دولتي . 1375

Divid. M. bartol,management.newyourk.1994

Sergiovanni,burlingume,ciimbsand Thurston,educational governance and administration,allyn and bacon.usa,199


0 دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.