مدیریت کلاس درس 1

مدیریت کلاس درس                                                                               نوشته: احمد عباسپور
مقدمه‌:
پيشرفت‌ هر جامعه‌ به‌چگونگي‌ كيفيت‌ آموزش‌ و پرورش‌ آن‌ جامعه‌ بستگي‌ دارد.كلاس‌، مركزي‌ براي‌ نظام‌ پوياي‌ تعامل‌ انسان‌ است‌. هر روز هزاران‌ رفتار كلامي‌ وغيركلامي‌به‌طورفردي‌وجمعي‌در كلاس‌اتفاق‌مي‌افتدكه‌در جاي‌ خود قابل‌ تأمل‌ است‌.
فنون‌ مديريت‌ كلاس‌ به‌وسيله‌ي‌ عوامل‌ مشخص‌كننده‌ي‌ موقعيت‌ معلم‌ ودانش‌آموز اندازه‌گيري‌ مي‌شوند و نگرش‌هاي‌ دانش‌آموزان‌ در كلاس‌ رسمي‌ و رشدآنان‌ با مهارت‌هاي‌ مديريتي‌ معلم‌ در كلاس‌ توسعه‌ مي‌يابد.
مديريت‌ كلاس‌ اولين‌ سطح‌ مديريت‌ آموزشي‌ است‌ و پايه‌ي‌ سطوح‌ بالاتر مديريت‌يعني‌ مديريت‌ مدرسه‌، مديريت‌ ناحيه‌ و مديريت‌ كل‌ نظام‌ آموزش‌ و پرروش‌ محسوب‌مي‌شود و در شكل‌ دادن‌ به‌ساختار آموزش‌ و فرايند تدريس‌ و ساخت‌ شخصيت‌ وروند ذهني‌، عاطفي‌، آموزشي‌ و تربيتي‌ دانش‌آموزان‌ نقش‌ اساسي‌ دارد (صباغيان‌،1380).
گرچه‌ كارايي‌ معلم‌ براساس‌ نگرش‌، نيات‌ و شخصيت‌ از يك‌ سو و همه‌ جانبه‌ بودن‌او بر اساس‌ مهارت‌ در توانمندسازي‌ دانش‌آموزان‌ از سوي‌ ديگر سنگ‌ بناي‌ مديريت‌كلاس‌ درس‌ است‌، اما معلم‌ به‌مهارت‌ها و فنوني‌ سازمان‌ دهنده‌ نياز دارد تا شرايط بهينه‌اي‌ را براي‌ تحقق‌ يادگيري‌ خلق‌ كند (تاج‌الدين‌، 1382).
پس‌ بسيار شايسته‌ است‌ كه‌ مديريت‌ كلاس‌ و اهم‌ مطالب‌ مربوط به‌آن‌ بررسي‌ شده‌و موانع‌ و مشكلات‌ مديريت‌ مؤثر بررسي‌ شده‌ و راهبردهايي‌ جهت‌ مقابله‌ و رفع‌ موانع‌مديريت‌ كلاس‌ تحليل‌ و ارائه‌ گردد تا بتوانيم‌ با به‌كارگيري‌ راهبردها بر مشكلات‌ فائق‌آمده‌ و محيط كلاس‌ را به‌محيطي‌ جذاب‌، شاد و مثبت‌ جهت‌ حداكثر تعامل‌ ويادگيري‌ تبديل‌ كنيم‌ طی سالیان گذ شته حرکتی جهانی از سوی پژوهشگران و دست اندرکاران و سیاستگذاران برای مطالعه عوامل موثر در کارآمد کردن نظام آموزشی شروع شده است . ( تدلای و رینولدز 2000 )
مطالبی در باره مدیریت کلاس درس به این دلیل به نگارش در آمده است که در حال حاضر فرصت مناسبی است برای کار آمد کردن مارس و نیز بررسی سطح کلاس درس یا معلمان کلاسهای مدارس سطح کشور
تمام شواهدی که از مجموع تحقیقات کارامدی مدرسه به دست آمده اند نشان می دهند که در تعیین چگونگی عملکرد دانش اموزان در مدرسه کلاسها، بیشتر از مدارس اهمییت دارند .
یافته های پژوهشی نشان داده اند که مدیریت کلاس درس معلم های کارامد تر را از معلم های کارامد کمتر و معلم های مجرب را با ترکیب فعالیت های مختلف مدیریتی ، کلاس را به راحتی اداره می کنند از معلم های تازه کار که مدیریت کلاس برای انها مشکلات قابل توجهی به بار می اورد متمایز می کند .
در دهه 1970 پژوهشی توسط گروهی به رهبری ادموند امر و کارولین اورتسون (2) در زمینه مدیریت کلاس انجام گردید . آنها از دیدگاه پژوهشی کارامد ی معلم تفاوت های بین معلمان را بر حسب فتار مرتبط و نامرتبط با تکلیف دانش اموزان شان مورد بررسی قرار دادند و ان تفاوت ها را با راهبردهای معلم در مدیریت کلاس درس مرتبط ساختند .(3) ( امر و همکاران ، 1997- اورتسون ،1997)
رویکرد پژوهشی ” بوم شناسی کلاس درس ” دیدگاه متفاوتی است که توسط کونین 5(5) در اواخر دهه 1960 شروع گردید . وی یکی از کسانی بود که بعد از مطالعات گسترده پی برد رفتار دانش اموزان صرفا و در واقع اساسا تحت تاثیر تکنیک های انضباطی معلمان قرار نمی گیرد ، بلکه از مدیریت کلاسی آنها تاثیر می گیرد . ( کونین ، 1970)
روش‌ معلم‌ در مديريت‌ كلاس‌ براساس‌ جهت‌گيري‌هاي‌ انساني‌ در محيط كلاس‌است‌. معلم‌ بايد به‌دانش‌آموزان‌ به‌عنوان‌ افراد مجزا و مستقل‌ نگاه‌ كند و راه‌هاي‌مناسب‌ براي‌ پذيرش‌ و اجراي‌ رفتاري‌ خاص‌ را در هر دانش‌آموز پيدا نمايد.
موضوع‌ مديريت‌ در كلاس‌ درس‌ يكي‌ از مباحثي‌ است‌ كه‌ در ارتقاي‌ كيفي‌ نظام‌آموزش‌ و پرورش‌ تأثير به‌سزايي‌ دارد. پيش‌ از بيان‌ تعريف‌هاي‌ مديريت‌ كلاس‌، بهتراست‌ چند تعريف‌ از مديريت‌ بيان‌ شود.
پرداختچي‌ (1372) مديريت‌ را كار كردن‌ با افراد و به‌وسيله‌ افراد و گروه‌ها براي‌تحقق‌ اهداف‌ سازماني‌ بيان‌ مي‌كند. چنان‌چه‌ بخواهيم‌ اين‌ تعريف‌ را به‌مديريت‌كلاس‌ مربوط سازيم‌، در اين‌ تعريف‌ اهميت‌ مشاركت‌ معلم‌ به‌عنوان‌ رهبر و راهنماي‌دانش‌آموزان‌ بيشتر ملحوظ است‌. او هم‌چنين‌ مديريت‌ را مجموعه‌ي‌ فرايندهايي‌مي‌داند كه‌ از طريق‌ آنها منابع‌ انساني‌ و مادي‌ مناسب‌ و مورد نياز فراهم‌ مي‌گردد و ازطريق‌ نفوذ به‌رفتار و افراد در جهت‌ تحقق‌ اهداف‌ سازمان‌ اثربخش‌ مي‌گردد. در اين‌تعريف‌ استفاده‌ بهينه‌ از ابزار و وسايل‌ كمك‌ آموزشي‌ در جهت‌ رشد يادگيري‌ كه‌ هدف‌اصلي‌ مدرسه‌ و كلاس‌ درس‌ است‌ تحقق‌ مي‌يابد.
صفوي‌ (1372) مديريت‌ كلاس‌ درس‌ را “رهبري‌ كردن‌ امور كلاس‌ درس‌ از طريق‌:تنظيم‌ برنامه‌ي‌ درسي‌، سازماندهي‌ مراحل‌ كار و منابع‌، سازماندهي‌ محيط به‌منظوربالا بردن‌ كارايي‌، نظارت‌ بر پيشرفت‌ دانش‌آموزان‌ و پيش‌بيني‌ مسايل‌ بالقوه‌” مي‌داند.
رئوفي‌ (1377) مديريت‌ كلاس‌ درس‌ را اين‌گونه‌ تعريف‌ مي‌كند:”مديريت‌ كلاس‌عبارت‌ است‌ از هنر به‌كاربردن‌ دانش‌ تخصصي‌ و بهره‌گيري‌ از مهارت‌هاي‌ كلاسداري‌در هدايت‌ دانش‌آموزان‌ به‌سوي‌ اهداف‌ مطلوب‌ مورد نياز دانش‌آموزان‌ و جامعه‌”.
مديريت‌ كلاس‌ كليه‌ي‌ تصميم‌گيري‌ها و اعمالي‌ را كه‌ براي‌ نظم‌ دادن‌ به‌كلاس‌ لازم‌است‌ و تحت‌ عنوان‌ انضباط مطرح‌ مي‌شود، شامل‌ مي‌گردد. منظور از اين‌گونه‌ نظم‌،مديريت‌، نگهداري‌ و يا فراهم‌ كردن‌ محيطي‌ است‌ كه‌ در آن‌ يادگيري‌ صحيح‌ همراه‌ باكاهش‌ مسايل‌ و مشكلات‌ براي‌ دانش‌آموزان‌ انجام‌ مي‌شود (گينات‌، 197.¬¬)
به‌نظر اسكريونر(1994) مديريت‌ كلاس‌ درس‌ به‌مفهوم‌ “ايجاد شرايط لازم‌براي‌ تحقق‌ يادگيري‌ است‌. ” بر اين‌ اساس‌ مي‌توان‌ نتيجه‌ گرفت‌ كه‌ مهارت‌هاي‌مديريت‌ كلاس‌ درس”‌ سنگ‌ بناي‌ كل‌ موفقيت‌ در تدريس‌” است‌.

از نظر بيكرووستراپ‌ (2000)، اهداف‌ عمده‌ي‌ مديريت‌ كلاس‌ درس‌ شامل‌موارد زير است‌:
1 – برنامه‌ريزي‌ درسي‌ بر پايه‌ي‌ تركيبي ‌ از تنوع‌ و هدف‌
2 – ارائه‌ي‌ دستورالعمل‌هاي‌ شفاف‌ به‌دانش‌آموزان‌ در مورد فعاليت‌هاي‌ درسي‌
3 – هدايت‌ و نظارت‌ بر يادگيري‌ و فعاليت‌هاي‌ دانش‌آموزان‌
4 – بكارگيري‌ ابزارهاي‌ آموزشي‌ و منابع‌ يادگيري‌ و تدريس‌
5 – حركت‌ منطقي‌ از يك‌ مرحله‌ از تدريس‌ به‌مرحله‌ ديگري‌ از تدريس‌
6 – زمان‌بندي‌ فعاليت‌هاي‌ كلاسي‌ و ايجاد توازن‌ در آنها
7 – شروع‌ و خاتمه‌ هدفمند تدريس‌
بنابر اين ديده‌ مي‌شود اصطلاح‌ مديريت‌ كلاس‌ با اصطلاح‌ نظم‌ و انضباط معادل‌ نبوده‌و مديريت‌ كلاس‌ را مي‌توان‌ مجموعه‌اي‌ از برنامه‌ريزي‌ها و اقداماتي‌ دانست‌ كه‌ معلم‌براي‌ اطمينان‌ يافتن‌ از اثربخشي‌ و كارايي‌ يادگيري‌ در كلاس‌ انجام‌ مي‌دهد معلماني‌كه‌ در امر مديريت‌ كلاس‌ موفق‌ هستند نظم‌ و انضباط را در جايگاه‌ مناسب‌ آن‌ در كل‌صحنه‌ي‌ آموزش‌ قرار مي‌دهند. با اجراي‌ طرح‌ها و برنامه‌هاي‌ مديريت‌ كلاس‌ معلم‌ نه‌تنها اميدوار است‌ كه‌ ميزان‌ يادگيري‌ دانش‌آموزان‌ افزايش‌ يابد، بلكه‌ هم‌چنين‌ به‌آنان‌كمك‌ مي‌كند كه‌ متوجه‌ي‌ رفتار خود باشند و آن‌را اصلاح‌ نمايند (صيامي‌، 1380).
در مديريت‌ كلاس‌ با شرايط اقليمي‌، جغرافيايي‌ و شرايط كمي‌ و كيفي‌ واستانداردهاي‌ متفاوت‌ و ضوابط موجود و جو كلاس‌، موانع‌ و مشكلات‌ مديريتي‌مختلفي‌ در كلاس‌ ايجاد مي‌شود. البته‌ ابتدا بايد تعريف‌ روشن‌ از موانع‌ و مشكلات‌مديريت‌ كلاس‌ داشته‌ باشيم‌. منظور ما از مشكلات‌ مديريتي‌ هرگونه‌ موقعيتي‌ است‌ كه‌محيط يادگيري‌ را مختل‌ مي‌كند و يا موجب‌ حواس‌پرتي‌ دانش‌آموزان‌ و يا معلم‌مي‌شود.
صيامي‌ (1380) به‌نقل‌ از كيندزواتر (1978) منشأ رفتارهايي‌ كه‌ معلمان‌ آنها رامشكلات‌ مديريتي‌ تلقي‌ مي‌كنند را خود معلمان‌، مشكلات‌ عاطفي‌ دانش‌آموزان‌ ورفتارهاي‌ غيرعمدي‌ و ناپايدار دانش‌آموزان‌ بيان‌ مي‌كند.
فرانسيس‌ (1975) چهار منبع‌ اصطكاك‌ را با عنوان‌ سر و صدا، وسايل‌، تحرك‌ و پچ‌پچ‌ توصيف‌ كرده‌ است‌. هيچ‌يك‌ از اين‌ منابع‌ به‌تنهايي‌ براي‌ اقتدار معلم‌ مشكل‌ مهمي‌محسوب‌ نمي‌شود ولي‌ چنان‌چه‌ هر يك‌ از آنها به‌شكلي‌ نادرست‌ اداره‌ شود، مي‌توانداز تحريكي‌ جزيي‌ به‌صورت‌ برخوردي‌ مهم‌ ظاهر شود (صباغيان‌، 1380).
مطالعات‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ اغلب‌ 30 درصد يا بيشتر زمان‌ آموزشي‌ در هر روزبه‌صورت‌ پيش‌بيني‌ شده‌ و يا پيش‌بيني‌ نشده‌ از بين‌ مي‌رود و از دست‌ دادن‌ زمان‌ به‌هرعلتي‌ كه‌ باشد تأثير منفي‌ بر پيشرفت‌ علمي‌ فراگيران‌ مي‌گذارد و شرايطي‌ را براي‌مشكلات‌ رفتاري‌ دانش‌آموزان‌ ايجاد مي‌كند (اورتسون‌ و هاريس‌(90)، 1992
وقفه‌هاي‌ هنگام‌ راهنمايي‌هاي‌ معلم‌ قبل‌ و بعد از يك‌ بخش‌ آموزشي‌، دليل‌ اكثرمشكلات‌ مديريتي‌ كلاس‌ و از دست‌ دادن‌ فرصت‌هاست‌. در طول‌ كار روزانه‌اتفاق‌هاي‌ پيش‌بيني‌ نشده‌ زيادي‌ روي‌ مي‌دهند كه‌ اين‌ وقايع‌ ممكن‌ است‌ به‌وسيله‌ي‌دانش‌آموزان‌، مربيان‌ مدرسه‌ و مشاهده‌كنندگان‌ آغاز شود.
هر كلاسي‌ داراي‌ زنجيره‌اي‌ از خصوصيت‌ها است‌ كه‌ در مقايسه‌ با كلاس‌هاي‌ديگر و با شخصيت‌ و شيوه‌ي‌ كار معلم‌ فضاي‌ مربوط به‌خود را به‌وجود مي‌آورد.برخي‌ از ويژگي‌ها را در تمام‌ كلاس‌ها مي‌توان‌ يافت‌ و لازم‌ است‌ آنها را در حرفه‌ي‌معلمي‌ و اداره‌ي‌ كلاس‌ مورد توجه‌ قرار داد. (زماني‌، 1379) به‌نقل‌ از دويل‌(1979) اين‌ ويژگي‌ها را چنين‌ توصيف‌ مي‌كند:
1 – كلاس‌ محيطي‌ چند بعدي‌ است‌.
2 – بسياري‌ از حوادث‌ كلاس‌ به‌صورت‌ هم‌زمان‌ روي‌ مي‌دهد.
3 – حوادث‌ كلاسي‌ نه‌ تنها چند بعدي‌ و هم‌زمان‌ است‌، بلكه‌ هر كدام‌ از آنهابه‌لحظه‌اي‌ خاص‌ مربوط مي‌شود. به‌عبارت‌ ديگر اكثر اتفاق‌هايي‌ كه‌ با هم‌ در كلاس‌روي‌ مي‌دهد، نياز به‌عكس‌العمل‌ آني‌ و لحظه‌اي‌ معلم‌ دارد.
4 – علاوه‌ بر آني‌ بودن‌، چند بعدي‌ بودن‌ و هم‌زمان‌ بودن‌ فعاليت‌ها، مهم‌ترين‌ويژگي‌ هر كلاس‌ اين‌ است‌ كه‌ جريان‌ فعاليت‌ها در كلاس‌ بسيار غيرقابل‌ پيش‌بيني‌است‌. اداره‌ كردن‌ چنين‌ محيطي‌ نيازمند تصميمات‌ آني‌، سريع‌ و مداوم‌ است‌ وبه‌مهارت‌هاي‌ خاص‌ مديريتي‌ نياز دارد.
مولفه های مدیریت اثر بخش کلاس درس
شروع به موقع درس
یکی از اجزای مدیریت اثر بخش کلاس درس که اغلب نادیده گرفته می شود شروع به موقع جلسه درس است . دلایل مختلفی برای شروع دیر هنگام جلسات درس وجود دارد که به شرح زیر است .
الف ) طولانی شدن جلسات دروس قبلی
ب) طولانی شدن زنگ تفریح
ج) بازگشت نامنظم به جلسه درس بعد از زنگ تفریح
د) اداره ناکارامد بازگشت دانش آموزان به کلاس درس
معلم می تواند به کاهش مشکلات فوق کمک نماید و نیز وجود یک خط مشی کلی در مدرسه ضروری است . معلم می تواند با وضع دستور العمل های مشخص برای شروع درس ، میزان بی نظمی را به حداقل برساند . برای مثال معلم می تواند قبل از ورود دانش آموزان مطالب آموزشی را بر روی تابلو بنویسد تا با ورود آنها بلافاصله درس شروع شود یا به دانش آموزان آموزش دهد که یادداشت بردارند و یا مطالب آموزشی بخوانند .
طراحی آموزشی طرح درس موضوعی روزانه
نام کتاب موضوع پایه تحصیلی تعداد دانش آموزان نفر نام اموزشگاه :
شمار طرح درس تاریخ اجرای طرح درس مدت اجرا ی طرح نام و نام خانوادگی دبیر مجری طرح :

الف ) مهارت های قبل از شروع کلاس درس
1) هدف کلی درس :
2) هدفهای رفتاری در حیطه شناختی :

3) هدفهای رفتاری در حیطه عاطفی :
4) هدفهای رفتاری در حیطه روانی حرکتی :
-ارزشیابی تشخیصی ( سئوال از درس جدید )
– ایجاد انگیزه ( عنوان فواید درس )
– پیش سازمان دهندگان ( هدف از تدریس ) نکاتی که دانش آموز باید یاد بگیرد
وظایفی که شما دانش آموزان بر عهده دارید .
– سازماندهی ( نوشتن عناوین دروس روی تابلو ) عناوین درس
ب ) مهارت های ارائه ی تدریس
1- مهارت آغازین درس عنوان یک داستان / خاطره / حکایت / ضرب المثل / نشان دادن عکس / نمایش فیلم / لطیفه/ اجرای نمایش توضیحات کامل
2- انتخاب روش تدریس
3- مهارت پرسش کردن و ارزشیابی تکوینی
4- مهارت تمرین کردن و گروه بندی
5- مهارت پایان درس و جمع بندی
ج) مهارت های پایانی تدریس
1- ارزشیابی پایانی( آزمون کتبی و شفاهی )
2- ارایه ی تکالیف و فعالیت عملی به دانش اموزان
د) نقد و بررسی درس
1- بررسی نقاط قوت و ضعف درس
2- تعیین و تشخیص و تدوین نقاط ضعف و معایب درس
3- ارائه پیشنهادات مناسب و راهبردهای علمی

وضعیت نشستن دانش آموزان در سر کلاس
جنبه مهم دیگری از مدیریت کلاس درس نحوه نشستن فراگیران در کلاس درس است . قاعده کلی اینست که فراگیران باید فضای کافی داشته باشند تا به راحتی فعالیت کنند رفت و آمد در کلاس به پای تخته و بیرون کلاس درس به راحتی صورت گیرد . به اندازه کافی بین میزها فاصله وجد داشته باشد تا معلم بتواند بدون برخورد به دانش آموزان یا ایجاد مزاحمت برای آنها در داخل کلاس حرکت کند .
درترتیب مناسب برای نشستن دانش اموزان جنب اموزشی ان را باید در نظر گرفت ک مطابق ان انتخاب ترتیب دقیق نشستن باید با طرح کلی و اهداف درس منطبق شود زیرا نوه نشستن دانش آموزان می تواند اثر بخشی انوا مختلف ارایه مطالب را تحت تاثیر قرار دهد
بی نظمی های مربوط به عوامل خارج از کلاس
عامل دیگری که می تواند وقت ارزشمند تدریس را بگیرد بی نظمی های بیرون از کلاس درس است مانند ورود عوامل اجرایی آموزشگاه به کلاس برای اطلاع رسانی یا آمدن معلم ها و دانش آموزان سایر کلاسها برای پرسیدن سئوالات مختلف گرچه وجود یک راهبرد کلی مدرسه برای محدود کردن این نوع وقفه ها مطلوب است . برخی از وقفه ها اجتناب ناپذیر است . بحث و بررسی این موضوع می تواند در شورای دبیران آموزشگاهدر دستور کار قرار گیرد و مررات صریح و روشن در این باره تدوین شود .
Yadgiri.blogfa.com

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.